Niewola wypowiedzi oraz wolność naśladownictwa

Tytuł jest oczywiście przekorny, ale od razu dodam, że nie do końca zgodny z treścią dwóch spraw, które poniżej krótko opisuję. No może nieco bardziej jest trafne do pierwszej części, druga zaś jest wynikiem dziesiącominutowego wysiłku intelektualnego pt. „ w jaki tytuł nadać postowi, który dotyczy dwóch całkowicie niezwiązanych ze sobą spraw?” Wiem, że mogłem to opisać w dwóch różnych wpisach, ale w końcu doszedłem do wniosku, że choć to nie jest najlepszy wynik poszukiwań umysłu, to może jest chociaż kontrowersyjny, to i uwagę przykuje;)

A o co chodzi? Zacznę od tej drugiej sprawy, a właściwie jej fragmentu. Oto bowiem, w dzisiejszej Rzeczpospolitej ukazała się relacja Pani Izabeli Lewandowskiej z postępowania wytoczonego przez producenta długopisów o nazwie Dream spółce Kania Privat Equity sp. z o.o., która prowadził import z Chin i dystrybucję w Polsce długopisów reklamowych o handlowej nazwie Mexico (Importer zapłaci za sprzedaż podróbek). Zdaniem tego pierwszego, produkty miały taki sam kształt i zastosowanie jak wyroby polskiego importera, co oczywiście spowodowało skierowanie sprawy na drogę sądową.

Sąd I instancji uznał, że spółka nie jest producentem, nie może więc odpowiadać na podstawie art. 13 uznk, jednak odmiennego zdania był sąd II instancji. OStatecznie jednak nie zgodził się z tym jednak (całkowicie słusznie) Sąd Najwyższy. Jak miałą stwierdzić cytowana przez Rzepę sędzia Teresa Bielska-Sobkowicz:

Czyny nieuczciwej konkurencji (…) przewidziane w tym przepisie [art. 13 uznk - przyp. GJP] dotyczą producenta. Pozwana spółka jako dystrybutor kwestionowanych produktów mogłaby dopuścić się takiego czynu, gdyby długopis przez nią oferowany był podróbką, gdyby o tym wiedziała i z tego świadomie skorzystała, wprowadzając go na rynek (art. 422 kodeksu cywilnego).

Jeśli ktoś chce jeszcze dowiedzieć się co SN myśli o możliwości dochodzenia odszkodowania przez producenta w postaci równowartości rabatów, jakich musiał udzielić producent odbiorcom swoich długopisów, by się utrzymać na rynku – odsyłam do źródła. Najlepiej do samego uzasadnienia, ale jak na razie w sieci nic nie ma prócz przywołanego artykułu.

* * *

Drugi spór, jak wskazałem jest całkowicie odrębny. I co więcej zakończył się już jakiś czas temu. Chodzi o spór jaki Adam Michnik wytoczył Andrzejowi Zybertowiczowi. Zakończył się on 15 października br., kiedy to Sąd Apelacyjny w Warszawie uznał, iż słowa: „Michnik wielokrotnie powtarzał: Ja tyle lat siedziałem w więzieniu, to teraz mam rację” nie są parafrazą (jak chciał socjolog/publicysta), ale informacją (jak twierdził naczelny Gazety Wyborczej) i co więcej informacją nieprawdziwą i naruszającą dobra osobiste powoda.

Informacje o tym procesie można znaleźć na stronach GW, czy też samego prof. Zybertowczia. Odsyłam szczególnie do tej ostatniej strony, gdyż można tam znaleźć wiele pism (niestety części nie da się otworzyć) z procesu, więc każdy może sobie wyrobić swoje zdanie na większej ilości danych, niż krótkie informacje prasowe.

Z tym orzeczeniem SA w Warszawie nie mogę się jednak zgodzić. To nie jest ani glosa, ani jakiś wyczerpujący komentarz, ale poniżej przedstawiam kilka luźnych raczej uwag, które składają się na moje wątpliwości:

„rozróżnienie co do faktów oraz ocen ma charakter typologiczny. W praktyce bowiem występują najczęściej wypowiedzi krytyczne o właściwościach „mieszanych”, tj. charakteryzujące się różnym stopniem natężenia oceny osoby krytykowanej i/lub jej postępowania, a zarazem różnym stopniem odniesienia do faktów dotyczących tej osoby i jej postępowania. Każda ocena zawiera w swojej treści jakiś punkt łączności z faktami, toteż kwalifikacja wypowiedzi jako oceny lub stwierdzenia faktu nasuwa niejednokrotnie poważne trudności. O kwalifikacji tej powinno decydować ustalenie stopnia natężenia w wypowiedzi krytycznej elementów oceniających, przy czym użyteczne jest posługiwanie się wzorcem przeciętnego odbiorcy w celu rozstrzygnięcia pytania, czy dana wypowiedź ma z punktu widzenia takiego odbiorcy przynajmniej w części charakter sprawdzalnego stwierdzenia faktów, czy też w jej treści przeważają subiektywne oceny” (wyrok SA w Krakowie z dnia 12 stycznia 1994r.)

– pytanie czy to rozróżnienie jest faktycznie ostateczne. Moim zdaniem zasadnie można przyjąć, że pewna, charakterystyczna dla publicystki przesada, parafraza, skrótowość, pozostawianie pewnych domysłów, jeśli nawet nie statuuje czegoś pomiędzy „faktem” a „oceną” to jednak zbliża zdecydowanie do tej drugiej. Zresztą nie zapominajmy, że ten przeciętny odbiorca, to odbiorca racjonalny:

interpretację sensu wypowiedzi ma dokonywać „racjonalnie oceniający czytelnik” (wyrok SA w Krakowie z dnia 10 czerwca 1992r.)

„zakres ochrony dóbr osobistych jest wyznaczony w przepisach prawnych w sposób «otwarty», odsyłający do ocen sędziowskich na tle okoliczności konkretnego sporu. Decyduje o tym przede wszystkim to, że bezprawność naruszenia dóbr osobistych należy oceniać nie tylko na podstawie norm postępowania wysłowionych w przepisach prawnych, ale także na podstawie zasad współżycia społecznego. Kwalifikacja zachowania sprawcy naruszenia jako dozwolonej albo bezprawnej ingerencji w cudze dobro osobiste wymaga: a) ustalenia doniosłych dla rozstrzygnięcia sporu i zasługujących na ochronę interesów stron, b) zestawienia względnej wagi konkurencyjnych interesów i c) sformułowania na tej podstawie reguły rozstrzygnięcia, preferującej interesy jednej ze stron sporu (…)W wypadku naruszenia czci (dobrego imienia) w wypowiedzi parlamentarnej dla ustalenia zakresu jej ochrony doniosłe są modalne cechy zachowania się sprawcy naruszenia. Ocena bezprawności naruszenia czci jest uzasadniona wtedy, gdy sprawca naruszenia działał w sposób zawiniony, tj. bądź wiedział, że podnoszony zarzut jest nieprawdziwy, bądź też mógł – przy dołożeniu zwykłej staranności – dowiedzieć się o nieprawdziwości tego zarzutu” (wyrok SA w Krakowie z dnia 2 marca 1994r.).